Gấp lại Trăm năm cô đơn mình vào một trạng thái mơ hồ. Cơn gió đã xóa sạch Macondo, nhưng chúng ta thì vẫn ngồi đó, ngẫm nghĩ, rồi lại muốn đọc thêm một cuốn sách có màu sắc tương tự vậy.
Dưới đây là danh sách mấy cuốn sách hiện thực huyền ảo mình gom lại sau nhiều năm đọc dòng văn này. Các cuốn sách sẽ được chia theo nhóm, đi từ Mỹ Latinh sang Nga, Hungary, Ấn Độ, Trung Quốc, Tây Tạng rồi Nhật Bản. Đối với từng cuốn, mình đều có ghi chú lại độ khó khi đọc để bạn biết nên bắt đầu với cuốn nào trước.
Hiện thực huyền ảo là gì?
Hiện thực huyền ảo là kiểu sách xem các yếu tố siêu nhiên như một chuyện hiển nhiên bằng để nó len lỏi vào giữa đời sống hàng ngày mà không cần phải đi sâu vào việc giải thích vì sao lại như vậy.
Nếu đã xem qua Trăm năm cô đơn, Remedios Người Đẹp bay lên trời trong lúc phơi ga trải giường, hay đứa bé có chiếc đuôi lợn… là những ví dụ điển hình nhất khi tất cả chúng đều được đề cập đến như một điều hiển nhiên, và không cần phải giải thích gì nhiều.
Nhiều người hay nhầm lẫn thể loại này với dòng văn học giả tưởng. Cách phân biệt hai thể loại văn học này cũng khá dễ để nắm bắt. Trong khi truyện giả tưởng dựng một thế giới khác biệt hoàn toàn với hiện thực; thì hiện thực huyền ảo giữ nguyên thế giới của chúng ta rồi để cái kỳ ảo chen vào.
5+ cuốn sách hiện thực huyền ảo
| Tên sách | Tác giả | Quốc gia | Độ khó |
|---|---|---|---|
| Trăm năm cô đơn | Gabriel García Márquez | Colombia | Vừa |
| Pedro Páramo | Juan Rulfo | Mexico | Vừa |
| Ngôi nhà của những hồn ma | Isabel Allende | Chile | Dễ |
| Nghệ nhân và Margarita | Mikhail Bulgakov | Nga | Vừa |
| Sátántangó | László Krasznahorkai | Hungary | Khó |
| Những đứa con của nửa đêm | Salman Rushdie | Ấn Độ / Anh | Khó |
| Ếch | Mạc Ngôn | Trung Quốc | Vừa |
Mỹ Latinh
1. Trăm năm cô đơn – Gabriel García Márquez
Người ta hay kháo nhau rằng Trăm năm cô đơn khó đọc vì cuốn sách toàn nói về những cái tên trùng nhau qua bảy thế hệ. Trên thực tế, câu chuyện của sách lại khá dễ để tiếp cận vì nó đi theo một trình tự thời gian tuyến tính.
Nỗi cô đơn được mô tả xuyên suốt tác phẩm, bằng nhiều hình thức, thông qua từng thành viên thuộc gia đình nhà Buendía trong suốt bảy thế hệ. Ở đó, mỗi người đều là một phần của gia đình, cùng chung dòng máu, nhưng không ai thực sự bước vào thế giới của nhau.
Điều khiến cuốn sách khó “nuốt” với một số độc giả mới bắt đầu với dòng văn học kinh điển nằm ở những tầng ý nghĩa sâu xa – đòi hỏi người đọc phải đọc đi đọc lại để nghiền ngẫm.
Nếu mới bắt đầu với dòng văn hiện thực huyền ảo này, bạn có thể bắt đầu với Trăm năm cô đơn.
2. Pedro Páramo – Juan Rulfo
Nếu phải chọn một cuốn mình đọc đi đọc lại nhiều lần nhất trong danh sách này, đó là Pedro Páramo. Có thể xem đây là một kiệt tác – tự nhiên, ngoạn mục, và ngắn đến mức bạn có thể đọc xong trong một buổi tối.
Câu chuyện kể về Juan Preciado – người đi về thị trấn Comala để tìm người cha tên Pedro Páramo. Càng đi sâu vào thị trấn, anh càng nhận ra những người mình gặp đều đã chết. Cả Comala giờ đây chỉ còn lại những tiếng thì thầm.
Câu chuyện được kể phi tuyến tính, với các dòng thời gian từ quá khứ cho đến hiện tại được hòa lẫn vào nhau mà không hề có lấy một lời báo trước.
Văn phong của Rulfo đẹp đến nao lòng: “Ngày ấy, trên thế gian này có một vầng trăng khổng lồ; tôi đã ngắm nhìn em cho đến khi đôi mắt nhức nhối.”
Đây cũng chính là lời độc thoại nội tâm của Pedro Páramo khi hồi tưởng về Susana San Juan – người con gái mà ông yêu say đắm suốt cả cuộc đời, một tình yêu thuần khiết nhưng điên cuồng, tương phản hoàn toàn với sự tàn bạo và độc ác của ông đối với vùng đất Comala.
Nhiều người tin rằng không có Pedro Páramo thì cũng không có Trăm năm cô đơn. Chính Márquez từng kể rằng ông đọc cuốn sách này nhiều đến mức thuộc lòng từng đoạn.
3. Ngôi nhà của những hồn ma – Isabel Allende
Nếu bạn đọc xong Trăm năm cô đơn và chỉ muốn một cuốn “giống như vậy nữa”, thì đây là câu trả lời. Ngôi nhà của những hồn ma kết hợp sử thi gia đình, yếu tố kỳ ảo và hiện thực chính trị, mang nhiều nét tương đồng với Márquez. Nhưng trên thực tế, đây không hề là một bản sao.
Khác với Trăm năm cô đơn, tiểu thuyết của Allende được chia thành hai phần rõ rệt. Phần đầu mang màu sắc kỳ ảo, khi Clara – một thành viên trong gia đình, có thể đoán trước tương lai và di chuyển đồ vật bằng ý nghĩ. Phần sau thiên về chính trị, khi cả đất nước bắt đầu rơi vào cảnh chiến tranh bạo lực.
Ranh giới giữa hai phần được đánh dấu bằng cái chết của Clara, khi phép màu chọn cách rời khỏi ngôi nhà cùng với bà.
Với lối kể vòng tròn đi kèm với việc thay đổi các góc nhìn liên tục, về mặt kỹ thuật, cuốn này có thể nhỉnh hơn Trăm năm cô đơn một xíu. Một điểm nữa là cuốn này khá dễ đọc, biến nó thành cuốn sách phù hợp cho người mới.
Châu Âu và Ấn Độ
4. Nghệ nhân và Margarita – Mikhail Bulgakov
Nghệ nhân và Margarita là minh chứng cho thấy người Nga đã làm chủ thể loại văn học này từ rất lâu trước khi nó nở rộ ở Mỹ Latinh. Quỷ Satan xuất hiện ở Moscow dưới hình dạng một giáo sư ngoại quốc, kéo theo một đoàn tùy tùng gồm cả một con mèo đen biết nói, rồi lật tung cái xã hội đầy sợ hãi lẫn giả dối của thủ đô Xô Viết.
Đây là một cuốn sách đầy mê hoặc, và có những phân cảnh đã khiến mình nhớ mãi. Ví như khi Margarita bay lượn trên bầu trời Moscow vào ban đêm, hay khi vũ hội hoành tráng của quỷ Satan bắt đầu với những kẻ đã chết lần lượt bước ra từ lò sưởi.
Bulgakov viết cuốn này trong những năm văn chương bị kiểm duyệt khắc nghiệt nhất và ông qua đời trước khi nó được in. Cái kỳ ảo ở đây giống như cách duy nhất để nói bóng gió về sự thật.
5. Vũ điệu quỷ Satan – László Krasznahorkai
Sátántangó hay Vũ điệu quỷ Satan là một kiệt tác. László Krasznahorkai- tác giả của cuốn sách, đã nhận giải Nobel Văn học vào năm 2025. Nếu muốn hiểu vì sao, bạn có thể bắt đầu đọc thử cuốn này.
Một nông trang tập thể ở Hungary đang tàn lụi trong mưa. Những người còn ở lại sống trong sự chờ đợi, cho đến khi có tin Irimiás – người mà ai cũng tưởng đã chết, một kẻ lừa đảo xảo quyệt, đang trở về. Cuốn sách có cấu trúc tự sự vòng tròn, với các chương được sắp xếp như một bước nhảy tango, khi sáu chương bước tới, rồi sáu chương đi lùi về chỗ cũ.
Câu văn của Krasznahorkai có xu hướng kéo dài “vô tận”. Có những câu được viết dài tới mức kéo qua cả trang sau. Yếu tố kỳ ảo, ở đây, sẽ không ồn ào như ở Mỹ Latinh. Thay vào đó, chúng len lỏi một cách mơ hồ, khiến bạn không chắc điều mình vừa đọc có thật hay không.
Cuốn này nhìn chung vượt lên trên mọi khuôn mẫu thông thường.
6. Những đứa trẻ nửa đêm – Salman Rushdie
Saleem Sinai chào đời đúng nửa đêm ngày 15 tháng 8 năm 1947 – ngay khoảnh khắc Ấn Độ giành độc lập. Cùng với cậu là một nghìn lẻ một đứa trẻ sinh ra trong khung giờ đầu tiên của một đất nước mới, và đứa nào cũng mang một năng lực kỳ lạ. Từ đây, số phận của Sinai dần gắn chặt với số phận của cả Ấn Độ.
Cuốn sách đoạt giải Booker năm 1981 và là một tác phẩm hay. Dù vậy, cá nhân mình không thật sự yêu thích nó. Lối viết, theo mình cảm nhận, tạo cảm giác khá khó hiểu, còn nhịp điệu thì thiếu sự liền mạch tự nhiên.
Nhưng công bằng mà nói, bất chấp những điều đó, nó vẫn là một tiểu thuyết xuất sắc. Có những cuốn sách không cần phải được mình thích thì mới có giá trị.
Châu Á
7. Ếch – Mạc Ngôn
Tiểu thuyết của Mạc Ngôn – người đoạt Nobel Văn học năm 2012, thường phảng phất kha khá các yếu tố kỳ ảo. Trong đó, những cuốn đậm chất kỳ ảo hơn tất thảy bao gồm:
- Ếch
- Thập tam bộ
- Tửu quốc
Ếch kể về Vạn Tâm – một nữ hộ sinh ở nông thôn Cao Mật, người đỡ đẻ cho hàng nghìn đứa trẻ. Rồi đến thời chính sách kế hoạch hóa gia đình, cô bất đắc dĩ phải trở thành người ngăn chúng chào đời. Tiếng ếch kêu, theo đó, ám ảnh bà suốt phần đời còn lại.
Đây là cuốn phù hợp nhất nếu bạn muốn đọc sách của Mạc Ngôn ở góc độ hiện thực huyền ảo.
Nếu được chọn theo sở thích cá nhân, mình lại thích Đàn hương hình, Báu vật của đời, Cao lương đỏ và Sống đọa thác đày hơn. Chúng ít kỳ ảo hơn, nhưng là những cuốn cho thấy rõ nhất sức nặng của Mạc Ngôn. Một số cuốn trong đó đã được chuyển thể thành phim, bạn cũng có thể tìm xem.
Nên đọc sách hiện thực huyền ảo theo thứ tự nào?
Cách đọc dễ chịu nhất là đi từ những cuốn có câu chuyện rõ ràng sang những cuốn nặng về kỹ thuật.
Chặng 1 – Cho người mới bắt đầu
- Trăm năm cô đơn
- Ngôi nhà của những hồn ma
- Nghệ nhân và Margarita
Ba cuốn này có cốt truyện rõ, nhân vật dễ nhớ, và các yếu tố kỳ ảo xuất hiện vừa đủ để bạn quen dần.
Chặng 2 -Khi đã muốn đi sâu
- Pedro Páramo
- Ếch
Ở giai đoạn này, bạn đã bắt đầu thấy được gốc rễ của dòng văn và có thể so sánh được cách nó biến đổi khi rời Mỹ Latinh.
Chặng 3 – Khi muốn thử thách
- Những đứa trẻ nửa đêm
- Vũ điệu quỷ Satan
Đây là những cuốn mà kỹ thuật kể cũng quan trọng ngang câu chuyện, nên hãy đọc chậm, và đừng ngại đọc lại.
Nhìn lại danh sách mấy cuốn trên, bạn sẽ thấy gần như mọi thế giới trong đó đều biến mất, nhưng những gì chúng để lại lại vô cùng thấm thía. Các yếu tố kỳ ảo ở đây chỉ là lớp bề mặt; phía bên dưới, hiện thực huyền ảo luôn nói về những điều rất thật, thật đến mức phải kể bằng giọng hoang đường thì mọi người mới chịu lắng tai nghe.
Và nếu bạn đã đọc đến đây, có lẽ cuốn tiếp theo đang chờ bạn mở ra rồi.
