Giết con chim nhại là một trong những cuốn tiểu thuyết kinh điển nhưng lại khá dễ đọc mà một người mới có thể tìm đến. Đây chắc chắn là một trong những cuốn tiểu thuyết ấn tượng nhất của người Mỹ. Tác phẩm phản ánh sự phức tạp của xã hội, bóc trần vẻ đẹp cũng như sự xấu xa của con người qua một góc nhìn vô cùng độc đáo – góc nhìn ngây thơ của một cô bé tám tuổi.
Bối cảnh
Nhìn chung cuốn tiểu thuyết không quá dài. Nó tập trung kể những câu chuyện xảy ra trong giai đoạn từ sáu đến chín tuổi của một cô bé tên Scout, lấy bối cảnh đầu những năm 1930 ở Alabama, miền Nam nước Mỹ.
Đầu những năm 1930 là thời kỳ đỉnh điểm của cuộc Đại suy thoái ở Hoa Kỳ. Nhiều người, kể cả người da trắng, lâm vào cảnh túng quẫn và thường xuyên bị đói. Trong khi đó, miền Nam nước Mỹ ngoài tình hình kinh tế ảm đạm, còn phải chịu đựng những dư âm của chế độ chiếm hữu nô lệ đã được bãi bỏ trước đó. Mặc dù cuộc Nội chiến đã qua đi với chiến thắng thuộc về miền Bắc, người da đen vẫn ở dưới đáy xã hội và chịu sự phân biệt đối xử, bị tước quyền bầu cử và không thể nhận được quyền bảo vệ về mặt pháp lý cơ bản nhất.
Bị hành hình tập thể bởi người da trắng là chuyện thường tình. Trở về thời đại đó, sự phân biệt đối xử của hầu hết người da trắng đối với người da đen đã là bản chất bất di bất dịch. Mỉa mai thay, người da trắng đương thời cũng mang một đức tin Cơ đốc giáo sâu sắc. Chúa và Tổ quốc là khẩu hiệu xuyên suốt của họ. Tất nhiên, “Tổ quốc” ở đây chỉ nhắm đến thời kỳ của những đồn điền, của các quý ông, quý bà miền Nam, giống như những gì được mô tả trong Cuốn theo chiều gió.
Mặc dù sự thịnh vượng được xây dựng trên nước mắt của các nô lệ da đen đã bị đánh bại nhiều thập kỷ trước, người da trắng ở miền Nam vẫn còn khao khát những vinh quang đã qua. Vì được viết dưới góc nhìn của một đứa trẻ 8 tuổi, cuốn tiểu thuyết rất dễ hiểu với ngôn ngữ thẳng thắn và hài hước. Đây là tác phẩm bắt buộc phải đọc ở các trường trung học Mỹ.
Người ta nói rằng bản thảo ban đầu chính là “Hãy đi, đặt người canh gác”, nhưng dưới sự hướng dẫn của biên tập, Harper Lee đã chỉnh sửa nó trong hơn hai năm cho đến khi cuốn “Giết con chim nhại ra đời”. Trong khi đó, mãi đến năm 2015 cuốn “Hãy đi, đặt người canh gác” mới được xuất bản.
Cốt truyện
Giết con chim nhại có hai tuyến truyện chính. Một là về người hàng xóm có vấn đề về tâm thần tên Boo, cốt truyện còn lại là về Robinson – một người đàn ông da đen bị vu oan và được cha của Scout là ông Atticus bào chữa.
Hai cốt truyện tưởng không liên quan nhưng lại đan xen và bổ trợ chặt chẽ cho một ý nghĩa trung tâm, dần được hé lộ một cách liền mạch trong đoạn kết của câu chuyện, để lại cho người đọc một nỗi buồn sâu sắc.
Hai câu chuyện song song này cũng là lý do tại sao cuốn tiểu thuyết lại có tựa đề “Giết con chim nhại”. Scout và anh trai Jem nhận được một khẩu súng hơi làm quà Giáng sinh, Atticus dạy chúng rằng chúng có thể bắn những loài chim khác nhưng không được bắn chim nhại vì chúng chỉ hót và không bao giờ gây rắc rối. Chim nhại ở đây có thể được xem là biểu tượng của lòng tốt và sự ngây thơ.
Chàng trai trẻ da đen tốt bụng Robinson và người hàng xóm Boo – người đã ở suốt hàng chục năm, đều là những con chim nhại không được xã hội chấp nhận vì những dị biệt của họ. Một người là vì màu da, người còn lại là do căn bệnh tâm thần. Số phận của họ là phải chịu đựng sự áp bức.
Atticus – một người miền Nam đích thực, luôn tự hào về truyền thống và dòng dõi của mình. Ông yêu mảnh đất mình lớn lên, coi thường người miền Bắc và khinh miệt những kẻ chỉ biết sống dựa vào đất đai. Điều khiến ông khác biệt so với hầu hết người xung quanh là lòng của ông không chỉ giới hạn trong vòng tròn quen biết của mình. Ông đối đãi chân thành với tất cả mọi người, bất kể màu da hay địa vị xã hội. Tính cách của ông được xây dựng nhất quán dù là trong tòa hay ngoài đường phố.
Trong một xã hội mà người ta vừa căm ghét bọn diệt chủng người Do Thái, vừa phân biệt đối xử và đàn áp người da đen, Atticus như một cây cổ thụ vươn cao kiêu hãnh, khiến kẻ khác vì mang lòng ghen ghét mà sẵn sàng công kích, thậm chí là dùng đến bạo lực. Dù vậy, Atticus vẫn đối diện mọi thứ một cách điềm tĩnh. Chính lương tâm và trách nhiệm của một người cha là động lực thúc đẩy cuộc đời ông.
Cuốn tiểu thuyết không chỉ là một câu chuyện đơn thuần nói về thiện và ác. Thông qua hành trình trưởng thành của Scout và anh trai, nó khắc họa một bức tranh sống động về cuộc sống miền Nam nước Mỹ, đan xen nhiều xung đột giữa người da đen và người da trắng, người nghèo và người giàu, một hệ thống giáo dục cứng nhắc đối lập với khát vọng tự do của trẻ em, xã hội chính thống đối lập với những cá nhân bị gạt ra ngoài lề, và thậm chí cả các giá trị truyền thống đối lập với chủ nghĩa nữ quyền.
Tóm lại
Cuốn tiểu thuyết nhìn chung nêu bật lên những vấn đề cố hữu trong xã hội, cũng như khiến mỗi người bình thường và mỗi bậc cha mẹ phải suy ngẫm rằng bản thân sẽ đối mặt với con chim nhại như thế nào? Và con mình rồi có thể sống trong một xã hội nơi chim nhại có thể hót vang vô tư lự không?
